kalamıştan sadece vapur değil uçakta kalkarmış...

Yirminci yy. başında havacılığın gelişmesiyle sivil ve askerî alanda uçakların önemi büyük ölçüde artmıştır. Mustafa Kemâl Atatürk’ün Kurtuluş Savaşı’nda bir tayyareye sahip olabilmek için ne büyük çaba harcadığı bilinmektedir. Vecihi Bey(Hürkuş) Kurtuluş Savaşı’nda ilk ve son uçuşu yapan, İzmir Hava Meydanı’na ilk giren ve işgâl eden, ilk Türk askerî ve sivil tayyaresini inşa eden, ilk Türk özel tayyare mektebini açan, ilk sivil pilotları özellikle ilk Türk kadın pilotunu yetiştiren, ilk Türk deniz tayyaresi ve planörünü inşa eden ve ilk Türk özel havayollarını kuran pilot ve mühendistir. Türkiye’de ilk uçak Vecihi Hürkuş tarafından imâl edilerek uçmuş, ikinci uçak da yine Vecihi bey tarafından yapılıp, Kadıköy’de Fikirtepesi’nden havalanmıştı (Marmara Üniversitesi kampüsünün bulunduğu yer). Bu uçağın imâlatının garip bir de serüveni vardır. Kadıköy’de Çuhadar ğa sokaktaki (Kadıköy Telekom müdürlüğüne giden sokak) keresteci dükkânının sahibi, Vecihi Beyin ahbabı idi. Dükkânın çok geniş olan ikinci katında uçağın ahşap kısımlarının yapılması için dükkân sahibi ile anlaşmış, arkadaşlarıyla beraber işe koyulmuştur. Üç aylık bir uğraş sonucunda uçağın gövdesi tamamlanmış, fakat aşağı indirilip Fikirtepesi’ndeki atölyeye götürülmesi için dükkânın hiçbir yerinden çıkarılması mümkün olmamıştır. Bu işi çözmek için Vecihi Bey Kadıköy’ün iki Ermeni esnafıyla anlaşır ve keresteciyi bir meyhanede zil zurna sarhoş ettikten sonra evine bırakır. Bu işler olurken dükkânın üst kat duvarı yıkılarak uçak kamyona yüklenir ve Fikirtepe’ye taşınır. Yıkılan duvar sabaha kadar örülerek, dükkân sahibinin muhtemel öfkesi önlenmiş olur. Bu uçak Fikirtepe’de tamamlanarak toplanan halkın çılgınca alkışlar ve hayranlığı ile 16 Eylül 1930’da başarıyla havalanmıştır. Bu başarı üzerine, Vecihi Bey aynı yıl tamamen boş olan Kalamış sahiline (bugün marina ile Dereağzı tesisleri arasında kalan alan) bir büyük hangar görünümündeki uçak atölyesini kurmuştu. Bu hangarın yeri Kızıltoprak’ta Rüştiye Sokağının sonunda deniz kenarındadır. Nuri Demirağ’ın yardımıyla kurulan bu atölyede iki kişilik bir uçak imâl edilmiş, gövdesine “NURİ BEY” yazılmıştı. Uçağın ahşap kısımları Vecihi beyin çizdiği planlara göre yine Kadıköy’de Çuhadarağa Sokaktaki aynı marangozhanede imâl edilmiş, Kalamış’taki hangarda bir Fransız motoru monte edilerek başarıyla uçmuştur. Ard arda gelen bu başarılar Vecihi Beyi cesaretlendirmiş, gönül verdiği sivil havacılığa pilot yetiştirmek üzere, Feneryolu-Göztepe arasında bir binada eğitime başlamış ve tüm eğitim programını genç öğrencilerden Sait, Tevfik, Muammer, Salih, Rıza Beyler ile Bedriye Hanım tamamlayarak başarılı birer pilot olmuşlardır. Kalamış’taki atölyede 1930-1933 arası Vecihi XIV A eğitim uçağı, Vecihi XV antrenman çağı Vecihi XVI hafif yolcu uçağı (NURİ BEY), Vecihi XSK deniz kurtarma servisi için su kızağı imâl edilmiştir. 1933 Eylül sonuna kadar devam eden uçuşlarda iki adet Vecihi XIV, bir adet Vecihi XV ilköğretim ve antreman olarak üç uçak kullanılmış ve 2.893 adet uçuş yapılmıştır. Bundan başka şehir üzerinde beheri 15- 30 dakika devam eden halk gezi uçuşlarının toplamı 427 adettir. Vecihi Bey ve talebeleri bu uçaklarla sık, sık gösteriler yapar, Kalamış’tan Fikirtepe’ye gidip dönerlerdi. Vecihi Beyin bu gösterilerden birinde (reklam uçuşu) Moda koyunda demirli “Horoz” isimli kotranın uzun seren direğine iniş takımlarıyla çarptı. Anılarında pilotaj hatası olduğunu yazmaktadır. Uçağın motoru Kurbağalıdere ağzında denize düşerek kaybolmuş, kendisi ise yara almadan kurtulmuştur. Büyük Atatürk’ün “İstikbâl Göklerdedir” direktifine uyarak, sivil havacılığa gönül veren Vecihi Bey ve daha sonra işadamı Nuri Demirağ 1950’den sonra siyasî otoriteden gerekli ilgiyi görememiş, Ankara Çiftlik’teki ve Kayseri’deki uçak fabrikalarının faaliyetleri durdurulmuştur. Bunda “Siz uçak yapmayın, sütçülük, bahçıvanlık yapın” diyen yurtdışı güçlerinin büyük etkisi olmuştur. Seksen yıl önce Kalamış’ta uçaklar, iskeleden kalkan vapurlar, Vasil’in, Todori’nin meyhaneleri, huzur almaya gelenler, Deniz Kızı Eftalya vardı. Bugün, 25 katlı Kalamış Residence, denizi kirleten yüzlerce teknenin sığındığı bir marina var. Artık seksen yıl sonra ne olacağını varın siz düşünün.

Kaynak: Vecihi Hürkuş
Bir Tayyarecinin Anıları

Vay be! Bak sen benim muhite!

Sağol.

bende şaşırdım okuduğumda...
daha önce hiç bununla ilgili bişey duymamıştım...