Tarihin Beşiği (Beyaz Güller Diyarı) "NUSAYBİN"

İÇİNDEKİLER




1. Tarihi
2. Ekonomisi
3. Belde ve Köyleri
4. Kültürü
5. İklim ve Bitki Örtüsü
6. Haritası
7. Mahalli Yemekleri
8. Fotoğraflarda Nusaybin...

NUSAYBİN’İN TARİHİ


Mardin ile Şırnak arasında E-90 Karayolu üzerinde Suriye ile sınır noktasında bulunan Nusaybin , Dicle-Fırat arasındaki havzanın yani Mezopotamya'nın kuzey kısmında bulunmaktadır. M.Ö.4500 yıllarında Subarular tarafından kurulan şehir, M.Ö. 3000 yıllarında Sümer kralı Lugazakis tarafından “Nırbo” olarak adlandırılmış ve Çağ-Çağ deresinin batısında yeniden inşa edilmiştir. Tarih süresince yukarı Mezopotamya'nın en büyük şehri olarak sürekli yer almıştır.

Kuruluşundan Sümerlerin yıkılışına kadar (M.Ö.2850) Sümer imparatorluğuna bağlı kalmıştır. M.Ö.2850-2300 Yılları arasında Akadlar ,M.Ö.2300-2060 Yılları arasında Akad-Sümer imparatorluğu,M.Ö.2060-1800 Yılları arasında Babilliler,M.Ö.1800-1305 Yılları arasında Mitanililer , M.Ö.1305-715 de Asurlular, M.Ö.612-330 Yılları arasında Med-Persler, M.Ö.330 da Selefkuslar, M.Ö.130-M.S.50 Yılları arasında Abgar krallığı, sonrada Romalıların hakimiyetine girmiştir. M.Ö.637 Yıllarına kadar şehir sürekli Romalılar ile Sasaniler arasında el değiştirmiştir. M.Ö 637 yılında İslam orduları hakimiyetine giren Nusaybin, sıra ile Emeviler, Abbasiler,Mervaniler,Eyubiler,Selçuklular, M.S.1258 de Hulagu hanın eline geçmiş, daha sonra Karakoyunlular, Artukoğulları ve Akkoyunlular , daha sonra da 1516 yılında Osmanlı imparatorluğuna geçmiştir.

Nusaybin in ilk kurulduğundaki adı bilinmemektedir. Ancak Sümerler döneminde “Nırbo” denilmiştir.

Babilliler şehre Armis veya Nisibis, Huri-Mitaniler Nabila,Kenge, Nas-ü-bina, Asurlular Meppin-Suba, Romalılar Antimosya, Süryaniler Nasibina-Sarbo, Sasaniler Ahvaz , Araplar Nasibeyn, Osmanlılar ise Nisebin, Cumhuriyet döneminde de Nusaybin adını almıştır.

Görülüyor ki 4000 yıldır hep aynı isim kullanılmıştır.

Tarihi süreçte bir çok önemli olaya tanıklık eden şehir, en parlak dönemini M.Ö.130 yıllarından başlamak kaydı ile M.S. 637 yılları arasında yaşamıştır. Hıristiyanlık dininin yayılması ile şehirde her türlü eğitimi veren bir fakülte (Üniversite deniliyor) kurulmuş ve eldeki tarihi verilere göre 2000 öğrenci bu üniversitede eğitim görmekteydi. En parlak dönemini ise Mor Yakup rektörlüğü döneminde yaşayan okulun bir Yönetmeliğinin olduğu bilinmektedir

EKONOMİ

Nusaybin'de istihdam açisindan agirlikli ana sektör hizmetler sektörüdür. Hizmetler sektörü içinde ise ticaret sektörü en önemli istihdam sektörüdür. Nüfusun temel gelisme sektörü olan tarim sektörü ise zaman içinde kentlesme olgusuna paralel olarak önemini az da olsa kayip etmistir. Tarim sektöründen toplanan arti degerin yatirima dönüsmesi sonucu imalat sektöründe bir gelisme olmamis, artan nüfus ise geçimini marjinal islere yönelerek saglama yoluna gitmistir. Sonuçta sinir ve bavul ticaretinin agirlikli yer aldigi marjinal sektöre dayanan mir ekonomik yapi olusmustur. Nusaybin'de halen pamuga dayali 5 adet çirçir-prese fabrikasi ile 1 adet yag fabrikasi bulunmaktadir. Ekonominin temel sektörleri kamu ve özel sektörler ile tarim sektörüdür. Çalisan insanlarin % 80'i bu üç sektörde çalismaktadir. Halen ilçemizde bir sanayi olgusu bulunmamaktadir.

a-Çirçir sanayi : Çirçir sanayi, dokuma sektörünün birinci asamasini meydana getiren temel bir sanayii kolludur. Çirçir fabrikalarin büyük bir kismi Nusaybin'de bulunmamaktadir. Çirçir tesisleri Nusaybin'den pamuk toplayarak çalisir. Pamuk daha sonra islenmek üzere yurt içinde Akdeniz ve Güneydogu Bölgelerine, yurt disinda ise Avrupa ve Ortadogu Ülkelerine ihraç edilir.

b- Küçük Sanayii Siteleri : Nusaybin Ilçesinde l54 isyeri kapasiteli küçük sanayii siteleri tamamlama asamasindadir.

c- Ticaret : Güneydogu Anadolu Bölgesinin diger Il ve Ilçelere gibi Nusaybin'de de geçim kaynagi, agirlikli olarak tarimdir. Nusaybin ilçesi özellikle yurt disina Ortadogu'ya yakin sinir ilçelerinden birisi olmasi özelligiyle de Transit tasima güzerganinda önemli bir yer isgaül etmektedir. Nusaybin Gümrügünde yapilan ithal edilen ürünler arasinda; kumas vs. dir

d- Petrol ve Dogal Gaz : T.P.A.O. Nusaybin petrol ve gaz sahalari Mardin iline bagli çamurlu sahasi ve Sirnak iline bagli Bati Kozluca ve Güney Dinçer sahalarindan olusmaktadir. Çamurlu sahasinda l8, Bati Kozluca sahasinda 25 ve Güney Dinçer sahasinda l3 olmak üzere toplam 56 kuyudan ham petrol üretimi yapilmaktadir. Ayrica çamurlu sahasinda 4 adet dogal ve 3 adet CO2 (Karbondioksit) üretim kuyusu bulunmaktadir.

Üretilen petrol çamurluda bulunan toplama istasyonuna gelmektedir ve buradan tankerler ile Batman TPAO bosaltma istasyonuna nakledilmektedir. Nusaybin sahalarindan ortalama l300 varil/ gün petrol üretilmektedir.

Üretilen dogalgazin bir kismi sahada kullanilmakta ve diger kismi ise Mardin Çimento sanayii, Mar-San kireç fabrikasi ve Nusaybin yatili bölge okuluna satilmaktadir.

e- Dogal kaynaklar: Ilçemiz yer alti kaynaklari bakimindan fakir sayilir. Yerüstü kaynaklarinin en önemlisi ise çag-çag deresidir. Bu dere suyu ile Nusaybin etrafindaki arazilerin 70-80 bin dönümü sulanabilir. Ancak sulama sekli ve kanallar çok iptidai bir haldedir. Derenin debisi 7-8 M3 civarindadir. Temmuz ayinda ise debisi 5 M3'e inmektedir. Ormanlik bakimlindan kent çevresinde orman arazisi bulunmamakta, en yakin mese agaçlari ise ilçeye 25-30 km. mesafededir. Çag-çag deresi çevresindeki yesillik alanlarin çogu meyve agaçlaridir. Akarsu ve göller bakimindan çok fakir olan ilçenin çag-çag deresi disinda akarsu deresi de mevcuttur.

f- Nusaybin de Tarim: Tarimin baslangicini anlatan kaynaklarda M.Ö.8000 yillarinda 30 ve 40 kuzey enlemleri arasinda bulunan ve Anadolu'dan Iran'a kadar uzanan 1500 km.lik alanda hem tahil yetistirildigini hem de hayvan sürülerinin beslendigini dolayisi ile ilk çiftçilerin ve çobanlarin buralarda oldugundan bahis edilmektedir. Bundan bahisle 10 bin yil öncesinde bile Nusaybin ilçe topraklarini da içine aldigini, tarimin buralarda etkin ve önemli oldugu görülmektedir.

Nusaybin yöresi Akdeniz iklimi karasal özelliklerine sahiptir. Yazlari çok sicak ve kurak kislari bol yagisli ve soguktur. Ovalik kesiminde yazlari çok sicak geçmektedir.

Nusaybin ovalarinda sulama imkanlari kisitlidir. Ancak çag-çag suyu ile sulama imkani buldukça sulanmaktadir. GAP ile bu alanin büyük bir bölümü sulamaya açilacaktir. Topraklari verimli olup,killi-tinli bir yapi arz etmektedir.

İlçenin Beldeleri

Akarsu
Girmeli
Duruca



İlçenin Köyleri

Çiğdem
Çilesiz
Çölova
Dağiçi
Çalıköy
Dallıağaç
Değirmencik
Demirtepe
Dibek
Büyükkardeş
Dırım
Doğanlı
Doğuş
Durakbaşı
Çağlar
Düzce
Eskihisar
Eskimağara
Eskiyol
Küçükkardeş
Görentepe
Günebakan
Güneli
Günyurdu
Gürkaynak
Gürün
Güvenli
Hasantepe
Heybeli
İkiztepe
İlkadım
Kalecik
Kaleli
Kantar
Karacaköy
Kayadibi
Kocadağ
Koruköy
Kuyular
Nergizli
Odabaşı
Pazarköy
Sınırtepe
Söğütlü
Taşköy
Tekağaç
Tepealtı
Tepeören
Tepeüstü
Turgutköyü
Üçköy
Üçyol
Yandere
Yavruköy
Yerköy
Yolbilen
Yolındı
Bakacık
Balaban
Beylik
Açıkköy
Açıkyol
Akagil
Akçatarla
Bahçebaşı



İlçede Oyun Kültürü



Güle: Genellikle kemençe ile oynanir. Bu oyunda ayaklar sabit, vücut belden yukarı oynamakta, omuz figürleri ahengi temin eder.

Delilo: Oyun tamamen hareketli ayak figürleri ile donatılmıştır.

Meryeme: Disiplin ve iyi dikkat isteyen bir oyundur. Omuz figürlerinden çok ayak figürlerine dayanır.

Hinne: Oyun Güneydoğu Anadolu’nun çeşitli illerinde oynanan bir oyundur. Midyat'ın oyunu olarak bilinir.

Lorke: Oyun ilçede oynandığı gibi çevre illerin bazılarında görülen oyunların figürleri, lorke oyununda görülür. Dört ana figürü vardır. Birinci figür iki sağ ve sol bacaklar üstünde bir sekmeden ibarettir. ikinci figür; bacak figürü olup sadece sol bacaklar üstünde bir sekmeden ibarettir. Üçüncü figür düz, dördüncü figür ise el çırpmadır.

Reyhane: Düğünlerde iki kişi tarafından oynanır. Genellikle seyircileri coşturan bu oyunun özelliği müziğin ritmi ile hareketlerin bir uyum içinde olmasıdır. Oyun tamamen yöreseldir.

SOSYAL YAPI VE KÜLTÜR

Kent değişik bir sosyal yapıya sahiptir. Eski yerli nüfusun çoğunluğunu kayıp etmiştir. Sınır kapısı olması, köyden şehre son yıllardaki göçler dolayısıyla kentin sosyal yapısı tamamen değişmiştir. Bu değişiklikler ister istemez beraberinde büyük sorunları da getirmektedir.

Şehir başta da belirtildiği gibi E-90 Karayolu üzerindedir. Bu nedenle ulaşım imkanları iyi bir konumdadır. Karayolu haricinde şehrin içinden geçen ancak uzun süredir uluslar arası ulaşıma kapalı bir demir yoluna sahiptir. Diyarbakır'a mesafesi 152 km.,Mardin'e 56 km.,Şanlıurfa'ya 220 km.,Gaziantep'e ise 360 km.dir. Zaho'ya uzaklığı 140 km., Kamışlıya ise 1 km. kadardır. Kent tamamen düz bir alana kurulmuştur. İlçe sınır şehri olması dolayısı ile yerli turist bakımından oldukça şanslıdır. Hafta sonları genelde çevre il ve ilçelerden gerek ticaret için gerekse de mesire için çok sayıda yerli turist gelmektedir.

Tur olanakları ve konaklama tesisleri: Dünyanın en hızlı gelişen sektörlerinden biri olan turizm, çalışma imkanları yaratması, ülke ekonomisine katkısı yanında insanlar arasında din, dil ve ırk ayrımı gözetmeksizin barış, dostluk ve kardeşlik duygularını geliştiren ve bu yönüyle dünya barışının oluşumuna hizmet etmesi yönünden büyük önem taşımaktadır.

Ülkemiz dünya turizm pazarında ortaya çıkan değerlere ve yeni beklentilere her yönüyle cevap verebilecek bir turizm potansiyeline sahiptir. Turizm sektörünün son yıllarda dünyadaki en yüksek büyüme hızını gerçekleştirmiş ve uluslar arası turizm örgütlerinin takdirlerini kazanmıştır. Konuklarımıza ve halkımıza sunulacak olan hizmetin kalitesi ile doğal ve kültürel değerlerinin korunması yönünden harcanacak çabalar da en az ekonomik göstergeler kadar önem taşımaktadır.

Nusaybin ilçesinde turizm Bakanlığından işletme belgeli tesisler:

• Nusaybin Nezirhan Turistik Dinlenme Tesisleri 72 yataklı, 4 yıldızlı ,

• Aydın konaklama tesisleri: 70 yataklı 3 yıldızlı,

• Doğu Turistik konaklama tesisleri. İş hacmi nedeniyle kapalı bulunmaktadır.

Kara-Hava ve Demir yolları Ulaşımı:

l) Kara: İlçemiz eskiden önemli kervan yolları üzerinde bulunmakta idi . Kuzeyde Samsun limanına kervan yolu ile bağlı idi . Tarihte kral yolu “Halk arasında” “İpek Yolu” olarak adlandırılan ve ilçemizden geçen E-90 kara yolu Nusaybin'in gelişmesine ve önemli bir merkez olmasına büyük katkıda bulunmuştur. Japonya ve Çin'den getirilen ipekler,kervanlarla bu yoldan geçirilmiştir. Bu nedenle Nusaybin'in eski çağlarda nüfuz ve önemi büyüktür. Güney demir yolunun hizmete girmesiyle bu önem azalmış ve Nusaybin için duraklama dönemi başlamıştır.

2) Hava: İlçemizde hava yolu yapma imkanı daha önce Diyarbakır hava yolları ile yapılmakta idi. 2000 yılında Mardin hava yolunun açılması ile uçak seyahatleri Mardin hava yolu yolcu uçak seferleri ile yapılmaya başlandı. Mardin den haftanın bes günü sefer yapılmaktadır.

3) Demir yolları Ulaşımı : TCDD yolları 1892 yılında Osmanlılar zamanında başlatılmış olup, Haydarpaşa-Bağdat demir yolları yapılmış bu proje ile Avrupa ve Asya'da Basra'ya kadar devamı sağlanmıştır. Bugüne kadar kapalı olan yol, 2001 yılında açılmıştır. Bugün Gaziantep-Nusaybin arasında çalışan bölgesel tren haftanın üç günü çalışmaktadır. Son zamanlarda toplu taşıma ve piyasadan daha ucuz ve hesaplı yük taşımaları artmıştır. Nusaybin'e diğer illerden alıcı, seker,demir ile pirinç gibi taşımalar yapılmaktadır. Yolcu taşımacılığı olarak öğrenci,.öğretmen,sporcu,muhtar ile sakatlara değişik indirim uygulanmaktadır.

İlçemizde Haydarpaşa-Bağdat arasında Toros ekspresi çalışmaktadır. Bu ekspresin bölgemiz için faydası büyüktür. Haftada bir gün Bağdat seferi yapılmaktadır.

Berlin-Bağdat demir yolunun büyük bir bölümü sınırı izleyerek Nusaybin den Suriye topraklarına girer ve Irak'a ulaşır. Bu demir yolu 1912 yılında tamamlanmıştır.

İKLİM & BİTKİ ÖRTÜSÜ

İlçemiz yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağıslıdır. Yağışlar genellikle yagmur seklindedir. Kar yagisi çok nadirdir. Yaz aylarinda sicaklik 40-450'lere kadar çikabilmektedir. Yörede yillik ortalama sicaklik 18.90C'dir. Sicaklik ortalamalari mevsimlere göre büyük farkliliklar gösterir. En soguk aylar aralik-ocak, en sicak aylar ise temmuz ve agustostur. Yillik ortalama yagis miktarlari 456.4 M3 /m2dir. En çok yagis nisan ayinda, en az yagis ise agustos ayinda olmaktadir. 2000 yilinin yazi, bütün Türkiye'de oldugu gibi, son yüzyilin en sicak yazi olarak ifade edilmistir.

Ilçenin dogal bitki örtüsü steptir. Çagçag Deresi'nin geçtigi Bunistra Vadisi ile Akarsu, Pinarbasi ve ilçe merkezinde sebze ve meyve bahçeleri bulunmakta, bu bahçelerle iç içe önemli miktarda kavak agaci yetistirilmektedir. Daglik bölgelerde bagcilik yapilmaktadir. Ilçe topraklarinda ilçenin simgesi haline gelmis pamuk basta olmak üzere bugday, arpa, mercimek, misir, susam ve sebze yetistirilmektedir. Son yillarda zeytincilik de önemli bir gelisme göstermistir. Yöre eskiden orman bakimindan oldukça zengindi. 1900 yillarina kadar ilçenin kuzey tarafi, ova ile birlestigi noktaya kadar, asirlik mese agaçlariyla kapliydi. Bu tarihlerden sonra Almanlar, Haydarpasa-Bagdat Demiryolu'nun yapildigi yillarda lokomotifleri isletmek için bu ormanlari keserek ciddi bir doga katliami yapmislardir. Kesilen agaçlarin tasinmasi için Durakbasi'ndan Yandere köyüne geçici bir demiryolu hatti dösemislerdir.

Halen ilçenin kuzey tarafi, baglik alanlarin disinda, tamamen meseliklerle kaplidir. Mevcut ormanlar enerji ormanlaridir; son yillarda yapilan tarla açilimlari ve tahripler sonucu eski ihtisamlarini kaybetmislerdir. Bozuk baltalik durumundaki mese ormanlarinda sakizagaci, disbudak, sögüt ve çinarlara da rastlanmaktadir Yöredeki agaç çesitleri kavak, çam, mese ve çesitli meyve agaçlaridir. Ayrica sadece Nusaybin'de yetisen “Teraki” meyvesi vardir. Kabuklu ceviz büyüklügünde, tüysüz ve sert olan bu meyvenin farkli ve güzel bir tadi vardir. Türkiye'nin sadece güneydogusunda yetisen “Duvberan” adli mantar da mantarlar arasinda lezzet bakimindan dünyada bir numaradir. Bu mantarlar ile ilkel kosullarla köylerde sabun yapiminda kullanilan, halk arasinda “Sinok” olarak adlandirilan yabanfistigi da (bitim) ilçeye özgü ve incelemeye deger farkliliklardir. Öte yandan ilçemizde bolca yetisen “kapari” (sahfel) otu (ansiklopodilerde “gebreotu” adiyla anilmaktadir), oldukça büyük, beyaz çiçekli, dikenli ve genellikle yere yatik özellikleriyle dikkat çeken; çiçek tomurcuklari ilaç ve kozmetik sanayiinde kullanilabilen bir bitkidir.

KİBE

MALZEME:

Kuzu işkembesi


1 adet


Kuru nane


1 çorba kaşığı

Koyun barsağı


2 adet


İrmik


4 su bardağı

Pirinç


2 su bardağı


Su


10 su bardağı

Kuşbaşı kuzu eti


500 gr.


Karabiber




Kuyrukyağı


125 gr.


Tuz




Acı toz kırmızıbiber


1 çay kaşığı








YAPILIŞI: İşkembeyi yıkayıp süzdürün. 20 cm.lik bir dikdörtgen biçiminde kesin. İkiye katlayıp, kese gibi üç yanından dikin. Bağırsağı yıkayıp süzdürün. Bir oklava yardımı ile çevirip içini dışına döndürerek iç yüzünü yıkayın. Oklava ile yeniden çevirip, eski durumuna getirin. Bir süzgece çıkarın. Pirinci, nişastası akıp suyu durulaşıncaya kadar yıkayıp süzdürün. Bir kaba koyup, üzerine kuşbaşı etleri, kuyrukyağını, tuzu, biberleri ve naneyi ekleyin, karıştırarak iç harcını hazırlayın. Hazırladığınız harç ile önce işkembenin içini doldurun, ağzını dikerek kapatın. Bağırsağı elinize alıp, açılmaması için ucunu bükün. Büktüğünüz ucu içe doğru iterek (bağırsağın içini dışına çevirir gibi) harçtan biraz koyup, içeri doğru bastırın. Harcı koyup içeriye iterek, bağırsağı hem doldurun hem de içini dışına çevirin. Tamamı dolunca, açıkta kalan ucunu bir ip ile bağlayın. Böylece bağırsağın yağlı dış kısmı içe dönmüş ve harçla doldurulmuş olacaktır. Ötekileri de aynı biçimde hazırlayıp, üzerlerine irmik serpin. İyice temizlenmesi için irmik ile bağırsağı ovup, yeniden yıkayın. Bir tencerenin dibine önce işkembeyi sonra bağırsağı yerleştirin. Suyu katıp bir taşım kaynatın. Orta ateşte, kapağı kapalı olarak yaklaşık 30 dakika pişirin. Bu süre sonunda bağırsağı birkaç yerinden delip, tencerenin ağzına ince bir tülbent örtün. Kapağını kapatıp, 40 dakika daha pişirmeyi sürdürün. Ateşten alıp, bir servis tabağına aktarıp sıcak servis yapın.





Kibre: Masraflı bir yemek olup hayvan işkembesinin iyice yıkanıp küçük parçalar halinde doldurulup pişirilir.

Uruk: Dövülmüş et ve bulgur yoğrulur. Yoğrulan bulgurdan küçük parçalar alınarak içine kıyma doldurulup yağda kızartılır.

Kaburga: En azından 6-7 kaburga kemiğinin kiriksiz olarak parçalanmadan alınıp kuzu doldurur gibi doldurulup pişirilir.

Dev Sevviti: Yağda kaynatılmış pekmeze parçalanmış tandır ekmeği ilave edilerek yenir.

Hamiş: Oğlak veya kuzu etinden yapılır. Etler el ayası büyüklüğünde parçalar halinde doğranır. Büyük bir kabin içinde ateşe konur. Etin özsuyu kalıncaya kadar pişirilir. Büyük bir sini üzerine dizilen yufka ekmeğinin üzerine dökülür. En büyük özelliği elle yenilmesidir.