Luis Buñuel (1900 - 1983)

"Gerçeküstü sinemanın büyük üstadı, Aykırı Yönetmen"

Tam İsmi : Luis Buñuel Portolés
Doğum Tarihi : 22 Şubat 1900
Doğum Yeri : Calanda, İspanya
Ölüm Tarihi : 29 Haziran 1983

BİYOGRAFİ / BIOGRAPHY

Bunuel filmleri yenilikçi, kışkırtıcı ve insanoğlunu düşünmeye iten, bireyin ve toplumun tabularını yıkmaya çalışan niteliktedir.

Unutulmuşlar" ,"El" , "Archibald de la Cruz ' un Suçlu Yaşamı","Rüzgarlı Bayır " ,"Bu Bahçede Ölüm" , "Nazarin"... Bazen toplumsal gerçeklikleri , bazen tutkuları , büyük , onulmaz , öldüren , mahveden tutkuları , bazen ise bireysel inanç ve vicdanla katolik kilisesinin dogmaları arasındaki çatışmayı , veya tek bir filmin yapısı içinde hepsini birden irdeleyen , alttan alta açık bir kilise /papaz sınıfı düşmanlığının ve katolik inanç eleştirisinin kendini duyurduğu ve kara , keskin bir gülmece , daha doğrusu ironi duygusunun hiç bir zaman ortadan silinmediği filmler ...

Gerçek-üstücülük Bunuel ' in tüm filmlerinde alttan alta da olsa kendini duyurur. Gerçekle düşün kesin kesişme noktaları yoktur çünkü Bunuel'e göre ikisi de hep içiçe yaşarlar ...

Luis Bunuel üstüne bir inceleme kitabı yazmış olan sinema tarihçisi Ado Kyrou :"Tüm sinema tarihinde , Luis Bunuel'in eserinden daha özgür , daha kişisel bir yaratış yoktur . Kalıplara onunki denli uymayan , sinemasal geleneklere onunki denli karşı çıkmış , her türden tabu ' ya onunki denli egemen olan bir sinema da yoktur . Alışılmamışta , akıldışıda , önceden bilinemezde son derece rahat olan , gülmecenin çeşitli alanlarıyla da içli - dışlı olan Bunuel 'in sinemasında , gerçek - üstücü devrim , bir emri - vakidir , sanatının ayrılmaz bir olgusudur ." der.

ÖDÜLLER / AWARDS

1972: OSCAR, En İyi Yabancı Film : Burjuvazinin Gizli Çekiciliği

1982: Venice Film Festival - Career Golden Lion
1978: NSFC Award - Best Director - Cet obscur objet du désir / Arzunun Şu Karanlık Nesnesi
1977: NBR Award - Best Director - Cet obscur objet du désir / Arzunun Şu Karanlık Nesnesi
1975: Italian National Syndicate of Film Journalists - Silver Ribbon - Best Director - Foreign Film - Le Fantôme de la liberté
1974: BAFTA Film Award Best Screenplay - Le Charme discret de la bourgeoisie / Burjuvazinin Gizli Çekiciliği
1973: French Syndicate of Cinema Critics - Critics Award - Best Film - Le Charme discret de la bourgeoisie / Burjuvazinin Gizli Çekiciliği
1973: NSFC Award - Best Director - Le Charme discret de la bourgeoisie / Burjuvazinin Gizli Çekiciliği
1969: Berlin International Film Festival -FIPRESCI Award + Honorable Mention + Interfilm Award - La Voie lactée
1968: Bodil - Best Non-American Film - Belle de jour
1968: French Syndicate of Cinema Critics - Critics Award - Best Film - Belle de jour
1967: Venice Film Festival - Golden Lion - Belle de jour
1967: Venice Film Festival - Pasinetti Award - Best Film - Belle de jour
1965: Venice Film Festival - FIPRESCI Award + Special Jury Prize - Simón del desierto
1963: Bodil - Best Non-European Film / Best American Film - El Ángel exterminador
1961: Cannes Film Festival - Golden Palm - Viridiana
1961: Bodil - Best Non-European Film / Best American Film - Nazarín
1960: Cannes Film Festival - Special Mention - La Joven
1959: Cannes Film Festival - Jury Special Prize - Nazarin
1956: Academy Awards, Mexico - Golden Ariel+Silver Ariel (Best Direction+Best Screenplay) - Las Aventuras de Robinson Crusoe / The Adventures of Robinson Crusoe
1951: Academy Awards, Mexico - Golden Ariel+Silver Ariel (Best Direction+Best Original Story+Best Screenplay) - Los Olvidados / Unutulmuşlar
1951: Cannes Film Festival - Best Director - Los Olvidados / Unutulmuşlar
1950: Cannes Film Festival - Best Avantgarde Film - Susana

FİLMOGRAFİ / FILMOGRAPHY

YÖNETMEN / DIRECTOR

1977: Cet obscur objet du désir / That Obscure Object of Desire / Arzunun Şu Karanlık Nesnesi
1974: Le Fantôme de la liberté / The Phantom of Liberty / Özgürlük Hayaleti
1972: Le Charme discret de la bourgeoisie/ The Discreet Charm of the Bourgeoisie / Burjuvazinin Gizli Çekiciliği
1970: Tristana
1969: La Voie lactée / The Milky Way
1967: Belle de jour
1965: Simón del desierto / Simon of the Desert / Çöl Azizi Simon
1964: Le Journal d'une femme de chambre / Diary of a Chambermaid
1962: El Ángel exterminador / The Exterminating Angel / Öldürücü Melek
1961: Viridiana
1960: La Joven / White Trash-The Young One
1959: La Fièvre monte à El Pao / Fever Rises in El Pao / Günah Cumhuriyeti
1958: Nazarín
1956: La Mort en ce jardin / Death in the Garden / Bu Bahçede Ölüm
1955: Cela s'appelle l'aurore
1955: Ensayo de un crimen / The Criminal Life of Archibaldo de la Cruz / Archibaldo de la Cruz un Suçlu Yaşamı
1954: El Río y la muerte / The River and Death / Nehir ve Ölüm
1954: Las Aventuras de Robinson Crusoe / The Adventures of Robinson Crusoe
1953: La Ilusión viaja en tranvía / Illusion Travels by Streetcar
1952: El Bruto / The Brute
1952: Él /This Strange Passion
1952: Subida al cielo / Mexican Bus Ride
1951: La aHija del engaño / Daughter of Deceit
1951: Una Mujer sin amor / A Woman Without Love
1950: Susana / The Devil and the Flesh
1950: Los Olvidados / The Young and the Damned / Unutulmuşlar
1949: El Gran Calavera / The Great Madcap
1947: En el viejo Tampico / Gran Casino
1940: El Vaticano de Pio XII
1932: Las Hurdes / Land Without Bread / Ekmeksiz Toprak
1930: L'Âge d'or / The Golden Age /Altın Çağ
1929: Un chien andalou / An Andalusian Dog /Bir Endülüs Köpeği


SENARİST / WRITER


1998: La Novia de medianoche
1977: Cet obscur objet du désir / That Obscure Object of Desire / Arzunun Şu Karanlık Nesnesi
1974: Le Fantôme de la liberté / The Phantom of Liberty / Özgürlük Hayaleti
1972: Le Charme discret de la bourgeoisie/ The Discreet Charm of the Bourgeoisie/ Burjuvazinin Gizli Çekiciliği
1972: Le Moine / The Monk
1972: Una Historia decente (book/kitap)
1970: Tristana
1969: La Voie lactée / The Milky Way
1967: Belle de jour
1965: Simón del desierto / Simon of the Desert / Çöl Azizi Simon
1964: Le Journal d'une femme de chambre / Diary of a Chambermaid
1962: El Ángel exterminador / The Exterminating Angel / Öldürücü Melek
1961: Viridiana
1960: La Joven / White Trash-The Young One
1959: La Fièvre monte à El Pao / Fever Rises in El Pao / Günah Cumhuriyeti
1958: Nazarín
1956: La Mort en ce jardin / Death in the Garden / Bu Bahçede Ölüm
1955: Cela s'appelle l'aurore
1955: Ensayo de un crimen / The Criminal Life of Archibaldo de la Cruz / Archibaldo de la Cruz un Suçlu Yaşamı
1954: Abismos de pasión / Wuthering Heights
1954: El Río y la muerte / The River and Death / Nehir ve Ölüm
1954: Las Aventuras de Robinson Crusoe / The Adventures of Robinson Crusoe
1953: La Ilusión viaja en tranvía / Illusion Travels by Streetcar
1952: El Bruto / The Brute
1952: Él /This Strange Passion
1952: Subida al cielo / Mexican Bus Ride
1951: Una Mujer sin amor / A Woman Without Love
1950: Susana / The Devil and the Flesh
1950: Los Olvidados / The Young and the Damned / Unutulmuşlar
1950: Si usted no puede, yo sí (story/hikaye)
1936: España 1936 / Madrid 1936,
1936: ¡Centinela, alerta!
1936: ¿Quién me quiere a mí? / Who Loves Me?
1932: Las Hurdes / Land Without Bread / Ekmeksiz Toprak
1930: L'Âge d'or / The Golden Age /Altın Çağ
1929: Un chien andalou / An Andalusian Dog /Bir Endülüs Köpeği


YAPIMCI / PRODUCER


1970: Tristana
1936: España 1936 / Madrid 1936,
1936: ¡Centinela, alerta!
1936: ¿Quién me quiere a mí? / Who Loves Me?
1935: La Hija de Juan Simón, La / Juan Simon's Daughter
1932: Las Hurdes / Land Without Bread / Ekmeksiz Toprak
1929: Un chien andalou / An Andalusian Dog /Bir Endülüs Köpeği

.
.

"Bence birisi bu şehri alıp klozete atmalı ve üzerine sifonu çekmeli."
Travis Bickle - Taxi Driver

Bunuel'in, "Son Nefesim" yaşamının sonlarına doğru yazdığı ilk ve tek anı-biyografi kitabıdır. Okumanızı tavsiye ederim. Yeri geldikçe ilginç paragraflarını paylaşmaya da çalışacağım buradan.
Biliyorsunuz ki Bunuelin döneminde yaşadığı oldukça şöhretli dostları vardı; Dali ve Lorca. Son Nefesim'de uzun uzun anlatıyor ressamı ve de şairi.
Endülüs Köpeği'ni ve Altın Çağ'ını izlemiştim bir de Süleymanın Masası'nı yarısını. İlginç bir yönetmen kendisi.

Amerikan sinemasını çözümlediği küçük düzeneği:

"Yine aylaklık ettiğim günlerden birinde, ki pek de ender olmuyordu bu, oldukça ilginç bir şey tasarlamış ve uygulamıştım. Ne yazık ki kaybettim bunu. Zaten yaşamım boyunca bir sürü şeyi ya kaybettim ya attım ya da birilerine verdim. Bu Amerikan sineması üstüne, tüm ayrıntılarıyla düşünülmüş topluca bir bakıştı.

Büyük bir kartonun üstüne ya da bir tahta parçasına, kolaylıkla hareket ettirilebilen muhtelif yazı sutunları yerleştirmiştim. Örneğin, birinci kolonda "çevre" belirtilmişti: Paris, Western, Gangsterler, Savaş, Güldürü, Ortaçağ, Tropik Ortam vs gibi.
İkinci kolonda ise "dönemler" görülüyordu.
Üçüncü kolonda da "baş roller" vardı ve tümü dört veya beş kolon olmak üzere böyle devam ediyordu.

Yapılacak şey şuydu: O dönemde Amerikan sineması öylesine kesin ve değişmez bir sıralamaya tabiydi ki, kurduğum hareketli düzen sayesinde aynı hizaya getirebiliyor ve filmin ana konusunu yanılgıya düşmeden görebiliyordum.

Arkadaşım Ugarte, aynı evde benim üst katımda oturuyordu. O da bu özet tabloyu çok iyi biliyordu.

...

Bir akşam yapımcı Sternberg, Marlene Dietrich'le çevirdiği Dishonered filminin "sneak-preview" gösterimine davet etti. Bu filmin Fransızcası "Agent X-27" diye çevrilen ve Mata-Hari'nin yaşamından özgürce esinlenen bir casusuluk filmiydi. Sneak View ise, henüz gösterime girmemiş bir filme halkın olası tepkilerini ölçmek için yapılan bir seanstı. Genellikle de akşam saatlerinde ve normal bir filmin ardından, herhangi bir saatte yapılırdı.

Gecenin geç saatlerinde, yapımcımla birlikte arabayla dönüyorduk. Sternberg'i bıraktıktan sonra yapımcım dedi ki:

"Güzel bir film değil mi?"
"Çok güzel."
"Ama ne yönetmen."
"Ona ne şüphe."
"Ne ilginç bir konu."

İşte o zaman Sternberg hakkında ne düşündüğümü açıkça söyledim: Bence Sternberg'in işlediği konularda göze batacak bir farklılık yoktu. Çoğu kez ucuz melodramları ele alıyor ve bunları sahneleme biçimiyle başka bir şekle sokuyordu.

-"Sıradan öyküler mi?" diye haykırdı yapımcı. "Nasıl söyleyebiliyorsun bunu? Hiçbiri sıradan değil onların! Tam tersine! Filmin sonunda kadın oyuncunun kurşuna dizileceğini aklınıza getirmiş miydiniz hiç? Marlene Dietrich'i kurşunlatmak! Bu görülmüş şey değildir!"

-"Bağışlayın ama, filmin ilk beş dakikasında, onun kurşuna dizileceğini anlamıştım ben!"

-"Nasıl? Neler anlatıyorsunuz siz? Size, sinema tarihinden hiç görülmemiş bir şey bu, diyorum. Ve siz de kalkmış bana tahmin ettiğinizi iddia ediyorsunuz! Olacak şey değil! Zaten kanımca halk bu sondan hoşlanmayacak. Hem de hiç."

Kızmaya başladığını görünce de, sakinleştirmek için evimde bir şeyler içmeye davet ettim onu.
İçeri girdik. Ugarte'i uyandırmaya yukarı çıktım ve dedim ki:

"Aşağıya in! Sana ihtiyacım var!"

Gözleri uykudan kısılmış bir halde, homurdana homurdana pijamayla aşağıya indi. Onu yapımcının karşısına oturttum ve ağır ağı sordum:

"Beni iyi dinle. Bir film sözkonusu."
"Eee!.."
"Bir Viyana doktoru düşün."
"Eee!.."
"Devir; Birinci Dünya Savaşı..."
"Eee!.."
"Filmin başında bir fahişe görülüyor. Böyle olduğu da açıkça bellidir. Sokakta bir subaya askıntı olur, kadın.."

Ugarte ayağa kalktı, esnedi ve yapımcının şaşkın -ama yine de kendinden emin- bakışları altında yukarı, yatmaya çıkarken de:
"Tamam, yeter...Sonunda kuruşuna dizildi" dedi."

Ve usta gerçeküstücülüğü ve sinema kuramcılarını samimiyetle anlatıyor:

"Sonsuz düşlerle yanıp tutuşan bizler, bir kahvede oturup boş tartışmalar yapan, sonra da bie dergi yayınlayan bir grup küstah aydından başka bir şey değildik.
...
Gerçeküstücülükten bana kalan, yeni kazandığım değer yargılarıyla, içgüdülerimden ve deneyimlerimden kaynaklanan kişisel değer yargılarının arasında çetin bir çarpışma olduğunu görmemdir."

İspanyol dili ve küfürleri hakkındaki görüşü...):

"İspanyol dili dünyanın en küfürlü dillerinden biridir. Diğer dillerde küfür, kısa ve tek sözcükle dile getirilir. Ama İspanyol küfürleri kolaylıkla uzun nutuğa dönüşebilir. Ve içibe Tabru, İsa, Kutsal Ruh, Meryem ve Havariler, Papayı da katarak, gösterişli ve çok pis cümleler ardı ardına sürer. Küfür bir İspanyol sanatıdır."

Borges üzerine ironik düşünceleri:

"Dünyanın tüm körleri arasında hiç sevmediğim biri varsa o da Jorge Lusi Borges'tir. Tabii ki iyi bir yazar ama dünya iyi yazarlarla dolu. Zaten iyi bir yazar diye de kimseye saygı gösteremem. Başka niteliklerde gerekli. Altmış yıl önce bir iki kez karşılaştığım Borges bana oldukça kasıntı ve pek kendini beğenmiş görünmüştü. Her sözünden bilgiçlik akardı (buna İspanyolca'da "sienta catedra" denir). Ne bazı sözlerindeki gerici tavrını beğenmişimdir ne de İspanya'yı horgörüşünü. Çoğu kör gibi onun da ağzı iyi laf yapardı. Gazetecilerle konuşmalarında durup durup Nobel Ödülünden sözederdi."(Kendisi de Saragosa'da bir film çekiminde bir kulağu sağır olmuştur..)

Luis Bunuel / Son Nefesim'den...