Sigara bugün dünya çapýnda her on yetiþkinden birini öldürüyor. Sigara herhangi bir baþka nedenden daha fazla insan öldürüyor.
Bu veriler (ve yazýnýn devamýnda kullanacaðýmýz veriler) Dünya Bankasý'nýn 1999 yýlýnda yayýnladýðý "Curbing the Epidemic" ('Sigara Salgýnýný Durduralým' olarak çevrilebilir) raporunda yer alýyor. (Biz bu makalemizde bu raporun 2 Nisan 2003 tarihinde, Almanya'da yayýnlanan Frankfurter Rundschau gazetesinin özet çevirisini temel aldýk.)
Bu rapora göre, sigaranýn insan saðlýðýna zararlý olduðunu dünya çapýnda artýk kimse inkar etmiyor. Ancak bu böyle olmasýna raðmen, hükümetler sigaraya karþý reklam yasaðý, kamuya açýk kapalý yerlerde sigara içme yasaðý, ciddi vergi artýrýmý vb. gibi akla gelen ilk önlemleri dahi almaktan çekiniyorlar.
Bu hükümetlerin kendi açýklamalarýna göre, sigaraya karþý alýnacak önlemler "binlerce iþyerinin kaybýna, tütün vergisinden gelen vergilerin iptal olmasýyla devlet bütçesinin zayýflamasýna, dolayýsýyla bir bütün olarak ekonominin zarar görmesine ve kaçak sigara ticaretine yol açacaðýndan dolayý" sigaraya karþý ciddi önlem almaktan kaçýnýyorlar.
Dünya Bankasý raporu bir yandan hükümetlerin bu argümanlarýna yer verirken, diðer yandan ayný mantýk zemininde onlarla tartýþýyor, örneðin tütün vergisinin artýrýlmasýnýn devlet gelirlerinin azalmasýna yol açacaðý argümanýna karþý, tam tersine yükselen vergilerin devlet gelirlerini artýracaðýný, çünkü sigara tiryakilerinin vergi artýrýmýna yavaþ reaksiyon gösterdiklerini söylüyor.
Yani dünya bankasý raporu da týpký burjuva devletlerin hükümetleri gibi insan saðlýðý sorununa devletin 'gelirleri' bakýþ açýsýyla yaklaþýyor, kapitalist bakýþ açýsýyla yaklaþýyor. Kapitalist dünyanýn en önemli kurumlarýndan biri olan Dünya Bankasý'ndan insaný merkeze koyan bir yaklaþýma sahip olmasý zaten beklenemez.
Sigaraya karþý hükümetlerin önlem almamalarý, bu hükümetlerin ve onlarýn temsil ettikleri devletin ve sistemin yapýsýyla doðrudan alakalý. Kapitalist sistemde yapýlan iþler, insanlara ne kadar yarar saðladýðýna göre deðil, ne kadar karlý olduðuna göre yapýlýr. Kaygýnýn merkezinde insan deðil azami kar var. Ýþte bu nedenle her yýl tüm dünyada milyonlarca insanýn ölümüne ve sakatlanmasýna yol açan (sadece Almanya'da günde 300-350 arasý insan sigaranýn yol açtýðý hastalýklar nedeniyle ölüyor) sigara içme alýþkanlýðýna karþý hükümetlerce ciddi önlem alýnmaz.
Rapora göre dünya çapýnda 1.1 milyar civarýnda insan sigara içiyor. Bu sayýnýn 2025 yýlýnda 1.6 milyara çýkmasý tahmin ediliyor. Sigara tüketimi oraný zengin ülkelerde gerilerken, yoksul ülkelerde artmaktadýr. Çoðu ülkelerde bugün yoksullarýn zenginlerden daha fazla sigara içtiði tespit edilmiþtir.
Erken ölüm riski sigarada hiçbir benzeri alýþkanlýkta olmadýðý kadar aþýrý yüksektir. Uzun süreli sigara içenlerin yarýsý sigaradan öleceklerdir, bunlarýn %50'si ise en verimli orta yaþ dönemlerinde ölerek yaþamlarýndan 20-25 yýl kaybedeceklerdir.
Rapor hem çocuklarýn ve gençlerin erken yaþlarda sigaraya baþlamalarýný önlemek, hem de yetiþkinlerin sigara tüketimlerini azaltmalarý veya tümden býrakmalarýný teþvik etmek için, bugün sigaraya karþý alýnabilecek en etkili önlemlerden birisi olarak tütün vergisinin artýrýlmasýný görüyor.
Bir diðer parasal olmayan yöntem ise yasaklama ve uyarma yöntemidir. Buna reklam yasaðý, medyada uyarýcý 'karþý reklamýn' teþviki, sigara paketi üzerinde sigara içmenin zararlarýna dikkat çeken belirgin uyarýlar, zaman zaman sigaranýn saðlýða zararýyla ilgili yeni araþtýrma sonuçlarýnýn yayýnlanmasý, iþyerinde ve kamuya açýk kapalý yerlerde sigaranýn yasaklanmasý vb. dahildir.
Rapor araþtýrmalarýnda bu tür önlemlerin sigara tüketimini gerilettiðine dair veriler olduðunu söylüyor.
Dünya Bankasý'nýn araþtýrma sonuçlarýna göre 'talebe' yönelik bu önlemler kýsmen sigara tüketimini geriletmede 'baþarýlý' olurlarken (bazý durumlarda %7'e varan gerileme), 'arz'a yönelik önlemlerin fazla baþarýlý olmadýklarý itiraf ediliyor. Bunun asýl nedeni ise, örneðin bir sigara üreten þirket üretim dýþý býrakýlsa da onun yerinin kýsa zamanda bir baþkasý tarafýndan doldurulmasýdýr.
Yine raporda kapitalist bakýþ açýsýyla þu karakteristik tespit yapýlýyor: Sigaranýn radikal bir biçimde yasaklanmasý ekonomik nedenlerden ötürü savunulamaz, gerçekçi olmaz ve mutlaka fiyaskoyla sonuçlanýr. Þirketlerin karlarý ve devletlerin gelirleri, 'serbest piyasa' ve rekabet temel alýndýðýnda burada söylenen doðrudur. Ancak eðer gerçekten insan ve onun saðlýðý temel alýnsaydý burada söylenenlerin hiç bir geçerliliði olmazdý.


Yeni Dünya İçin ÇAĞRI'nın Web sayfalarına hoş geldiniz!