Uyanıkken geleceği görememek, öylesine yaygın, öylesine kabul edilmiş ve bazen de acı bir gerçek olarak kabullenilmiş bir durumdur ki, bir de şansımızı uykuda denemeyi gerektirebilir. Geleceği ben ya da sadece ben görebilirsem, pekala Tanrı'nın özel bir varlığı olarak düşünebilirim kendimi -bağlantılar kurarım mitoslarla, dinlerle. "İşte mucize!" ise içimdeki derin şüpheler yantını bulmuştur/bu yanıtı bir türlü Akıl'da, Bilim'de bulamamış... Uyanıkken de kahve falı yardımcı olabilir, tarot baktırabilirim. Ama iş burada "bilimsel olan"dı değil mi? "Bilimsel olarak uykuda geleceği" görmekti!

Geçmişi ve bugünü görebildiğimiz kesin. Tatmin edilmemiş istekleri sızabildiği alan olan rüyalara sokuşturur bastırılmış bilinç-dışımız -kendine nefes alabilecek alanı bulur rüyalarda- ve der ki: "Canım bak! Geleceğinde şu şu istediklerini yap artık." Hatta bunu bazen öyle sert bir biçimde söyler ki "kabus" görmüş oluruz.

Uyanıkken geleceği görmek, bilimsel olarak mümkün mü peki? Meteoroloji'de 3-4 gün sonraki falan yerde hava sıcaklık değerini kesinliğe yakın ölçüde belirleyebirsiniz. Süre 3-4 aya çıkarsa bu imkansızdır. Yani 3 gün sonra İstanbul'da havanın kaç derecede seyredebileceğini belirleyebilirsiniz; ama 3 ay sonra hayır! Burada öngörülemezlik devreye girer. İşin içine öyle çok faktör girer ki 3 ay sonra havanın tam kaç derece olduğunu bilemezsiniz; zira şu teori, şu "the butterfly effect"e göre: Çin'de kanat çırpan bir kelebek de Abd'deki birfırtınanın nedenleri arasında alınabilir. (Ki meterolojik araştırmalardan çıkarsanmıştır; hatırladığım bir bölüm olarak James Gleick'ın Kaos adlı kitabında vardır) Ekonomi'de de determinizm oldukça güçsüz olabilir: Bir yıl sonra Türk piyasalarındaki dolar kurunu öngöremezsiniz; 1929'da Wall Street'in çöküşü ve devasa dünya ekonomik krizinin zincirini de içine düştüğünüzde ancak öğrenebilirsiniz; hiçbir ekonomist 10 yıl önceden öngörebilmiş değildi.

Şimdi Doğa'da olmayan kesin hatta saltık bir determinizmin rüyalarda nasıl olabileceği de tartışma ürünü: insan beyni de bir doğa ürünü. O nasıl bilebilir tam bağımsız Türkiye falan tarihte, örneğin 3217 yılında bir 25 ağustos akşamı kurulacaktır gibi bir şeyi rüyada bilebilir? Bilim'in burada beklentisinin İnsan beyninde mi, yoksa tanrıları iş başınayken yakalamakta mı... bilemiyorum; ama tüm biliminsanları da böyle arayışlar içinde mi... hayır, elbette değil. Ben buraya sadece daha geniş, daha kapsamlı düşündürebilmek için bir şeyler yazayım dedim -ukelalık ettiysem, affola!